“`html

Trí tuệ nhân tạo định hình lại ranh giới của sở hữu trí tuệ

Nghiên cứu học thuật về mối liên hệ giữa trí tuệ nhân tạo và luật sở hữu trí tuệ đã có sự phát triển mạnh mẽ kể từ năm 2019, đánh dấu bởi sự xuất hiện của các mô hình sinh dữ liệu. Động lực này phản ánh nhận thức toàn cầu về những thách thức pháp lý do các công nghệ này đặt ra, những công nghệ đang biến đổi sâu sắc các hoạt động sáng tạo và công nghiệp.

Ba trục chính đang thống trị các cuộc thảo luận hiện nay. Trục đầu tiên liên quan đến bản quyền, nơi các câu hỏi về quyền tác giả, tính nguyên bản và khai thác các tác phẩm do AI tạo ra chiếm vị trí trung tâm. Các nhà nghiên cứu đang khám phá đặc biệt ranh giới giữa sáng tạo của con người và sáng tạo được hỗ trợ hoặc hoàn toàn do thuật toán tạo ra, cũng như những tác động đối với các ngành công nghiệp văn hóa như âm nhạc, nghệ thuật thị giác hay viết lách. Sự khác biệt giữa việc sử dụng AI để sinh dữ liệu và sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ đặt ra những nghi vấn về bảo vệ các tác phẩm kết quả, trong khi việc sử dụng dữ liệu được bảo vệ để huấn luyện các hệ thống này đặt ra câu hỏi về các ngoại lệ pháp lý, chẳng hạn như khai thác và phân tích dữ liệu văn bản hay sử dụng hợp lý, tùy theo thẩm quyền pháp lý. Khái niệm này chỉ khả năng trích xuất và phân tích dữ liệu ở quy mô lớn cho các mục đích cụ thể, dưới một số điều kiện pháp lý nhất định.

Trục thứ hai đề cập đến quyền số, bao gồm quản lý dữ liệu cá nhân, bảo vệ quyền riêng tư và các quyền liên quan đến nhận diện. Các hệ thống AI, có khả năng sao chép hoặc mô phỏng các đặc điểm của con người như giọng nói hay ngoại hình, đặt ra những câu hỏi về bảo vệ nhân thân và thương mại hóa các thuộc tính này. Các cuộc thảo luận cũng tập trung vào tác động của công nghệ AI đối với tự do ngôn luận, sự đa dạng của nội dung trực tuyến và cuộc chiến chống thông tin sai lệch, đặc biệt là thông qua các thuật toán điều tiết hoặc các mô hình sinh dữ liệu. Ghostbots, các hệ thống được thiết kế để mô phỏng những cá nhân đã mất hoặc vắng mặt, minh họa cho những thách thức đạo đức và pháp lý liên quan đến việc sử dụng dữ liệu cá nhân sau khi chết.

Cuối cùng, luật bằng sáng chế là trụ cột thứ ba của các nghiên cứu này. Các cuộc thảo luận tập trung vào khả năng cấp bằng sáng chế cho các phát minh do AI tạo ra, việc công nhận AI như một nhà phát minh tiềm năng, và nguy cơ bão hòa hệ thống bằng sáng chế do sản xuất hàng loạt các tài liệu tiền nghệ. Các chuyên gia pháp lý cũng phân tích việc sử dụng AI như một công cụ để hỗ trợ các quy trình nộp đơn, phân loại hoặc đánh giá bằng sáng chế, đồng thời đặt ra những lo ngại về tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý trong trường hợp vi phạm.

Hoa Kỳ và Vương quốc Anh chiếm ưu thế lớn trong lĩnh vực nghiên cứu này, với sự tập trung mạnh mẽ của các hợp tác quốc tế giữa các nước này và một số đối tác châu Âu hoặc châu Á. Ngược lại, các đóng góp từ các nước thuộc Nam Bán cầu vẫn còn rất hạn chế trong các ấn phẩm được lập chỉ mục, phản ánh những bất bình đẳng cấu trúc trong sản xuất và khả năng tiếp cận kiến thức học thuật. Sự chênh lệch này không có nghĩa là không có các công trình có giá trị ở các khu vực này, mà chỉ là khả năng tiếp cận không đồng đều đối với các nền tảng phổ biến quốc tế.

Mặc dù đã ban hành các khung pháp lý, chẳng hạn như các chỉ thị của Liên minh châu Âu về bản quyền hay các hướng dẫn của Mỹ, nhưng vẫn chưa có sự đồng thuận pháp lý rõ ràng nào xuất hiện. Các phán quyết tư pháp gần đây, đặc biệt xung quanh hệ thống DABUS, thường từ chối công nhận AI như một nhà phát minh, khẳng định sự cần thiết của sự tham gia của con người để được bảo vệ bởi luật bằng sáng chế hoặc luật bản quyền. Các cuộc thảo luận về việc sử dụng hợp pháp các dữ liệu được bảo vệ để huấn luyện các mô hình AI vẫn đặc biệt sôi nổi, với các quan điểm chia rẽ về việc áp dụng sử dụng hợp lý hoặc các ngoại lệ tương tự.

Sự căng thẳng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ các quyền hiện có tiếp tục định hình các cuộc thảo luận, cả ở cấp độ học thuật lẫn chính trị. Các vấn đề cũng bao gồm việc trả thù lao cho các nhà sáng tạo có tác phẩm được sử dụng để huấn luyện các mô hình, cũng như trách nhiệm pháp lý trong trường hợp vi phạm quyền bởi các hệ thống sinh dữ liệu. Các vụ kiện đang diễn ra, đặc biệt là ở Hoa Kỳ, có thể dần làm sáng tỏ các khía cạnh pháp lý của các hoạt động này, nhưng các phản ứng về mặt quy định vẫn còn phân mảnh và thường chỉ giới hạn ở các khuyến nghị không mang tính ràng buộc.

“`

Sources et crédits

Étude source

DOI : https://doi.org/10.1007/s43545-026-01479-5

Titre : The state of AI and intellectual property – a thematic scientometric assessment

Revue : SN Social Sciences

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Gergely Ferenc Lendvai; Peter Mezei; Anett Pogacsas