“`html

Yapay zeka, fikri mülkiyet sınırlarını yeniden çiziyor

Yapay zeka ile fikri mülkiyet hukuku arasındaki bağlantılar üzerine akademik araştırmalar, 2019’dan beri üretken modellerin ortaya çıkışıyla birlikte hızla artıyor. Bu dinamik, bu teknolojilerin yaratıcı ve endüstriyel uygulamaları derinden dönüştürmesiyle ortaya çıkan hukuki sorunlara yönelik küresel bir farkındalığı yansıtıyor.

Günümüzde tartışmaları domine eden üç büyük düşünce ekseni bulunuyor. İlki, telif hakkını ilgilendiriyor; burada atıf, özgünlük ve yapay zeka tarafından üretilen eserlerin kullanımı gibi konular merkezi bir yer işgal ediyor. Araştırmacılar, özellikle insan yaratımının, yapay zeka tarafından desteklenen veya tamamen algoritmalar tarafından üretilen eserlerle arasındaki sınırı, ayrıca müzik, görsel sanatlar veya yazın gibi kültürel endüstriler için doğurduğu sonuçları inceliyor. Yapay zekanın üretken kullanım ile destekleyici kullanım arasındaki ayrım, ortaya çıkan eserlerin korunması hakkında soru işaretleri uyandırırken, bu sistemleri eğitmek için korumalı verilerin kullanılması, yargı alanlarına göre metin ve veri madenciliği veya adil kullanım gibi hukuki istisnaların uygulanabilirliğini gündeme getiriyor. Bu kavram, belirli hukuki koşullar altında, özel amaçlar için büyük ölçekte veri çıkarma ve analiz etme olanağını ifade ediyor.

İkinci eksen, kişisel verilerin yönetimi, gizliliğin korunması ve kimlikle ilgili hakları kapsayan dijital hakları ele alıyor. İnsan sesini veya görünümünü taklit edebilen veya simüle edebilen yapay zeka sistemleri, kişiliğin korunması ve bu özelliklerin ticari kullanımı hakkında sorular ortaya çıkarıyor. Tartışmalar ayrıca, yapay zeka teknolojilerinin ifade özgürlüğü, çevrimiçi içerik çeşitliliği ve dezenformasyonla mücadele üzerindeki etkilerini, özellikle moderasyon algoritmaları veya üretken modeller aracılığıyla ele alıyor. Kaybolmuş veya mevcut olmayan bireyleri taklit etmek üzere tasarlanmış hayalet botları, kişisel verilerin ölüm sonrası kullanımına ilişkin etik ve hukuki zorlukları örnekliyor.

Son olarak, patent hukuku, bu araştırmaların üçüncü dayanağını oluşturuyor. Tartışmalar, yapay zeka tarafından üretilen buluşların patentlenebilirliği, yapay zekanın potansiyel mucit olarak tanınması ve kitle halinde ön teknik durumu üretimiyle patent sisteminin doyuma ulaşma riskleri üzerine odaklanıyor. Hukukçular ayrıca, yapay zekanın patent başvuru, sınıflandırma veya değerlendirme süreçlerini kolaylaştırmak için bir araç olarak kullanımını analiz ederken, ihlal durumunda şeffaflık ve sorumluluk endişelerini de gündeme getiriyor.

Araştırma alanında ABD ve Birleşik Krallık, uluslararası iş birliklerinde Avrupa veya Asya’daki birkaç ortakla birlikte baskın bir konuma sahip. Buna karşılık, küresel Güney ülkelerinden gelen katkılar, indekslenmiş yayınlarda marjinal kalmaya devam ediyor; bu durum, akademik bilginin üretimi ve görünürlüğünde yapısal eşitsizlikleri yansıtıyor. Bu eşitsizlik, bu bölgelerde ilgili çalışmaların olmamasını değil, uluslararası yayım platformlarına erişimdeki eşitsizliği gösteriyor.

Avrupa telif hakkı direktifleri veya Amerikan kılavuzları gibi düzenleyici çerçevelerin benimsenmesine rağmen, henüz net bir hukuki konsensüs ortaya çıkmadı. Özellikle DABUS sistemi etrafındaki son yargı kararları, genellikle yapay zekanın mucit olarak tanınmasını reddederek, patent hukuku veya telif hakkıyla korunma için insan katılımının gerekliliğini vurguladı. Yapay zeka modellerini eğitmek için korumalı verilerin yasaya uygun kullanımı konusundaki tartışmalar, adil kullanım veya benzer istisnaların uygulanması hakkında bölünmüş görüşlerle özellikle yoğun devam ediyor.

Teknolojik yenilik ile mevcut hakların korunması arasındaki gerilim, hem akademik hem de siyasi düzeyde tartışmaları şekillendirmeye devam ediyor. Sorunlar, ayrıca, modelleri eğitmek için kullanılan eserlerin sahiplerinin ücretlendirilmesini ve üretken sistemler tarafından hak ihlallerinde sorumluluğu da kapsıyor. ABD’de devam eden davalar, bu uygulamaların hukuki sınırlarını giderek aydınlatabilir, ancak düzenleyici yanıtlar hâlâ parçalı ve genellikle bağlayıcı olmayan tavsiyelerle sınırlı kalıyor.

“`

Sources et crédits

Étude source

DOI : https://doi.org/10.1007/s43545-026-01479-5

Titre : The state of AI and intellectual property – a thematic scientometric assessment

Revue : SN Social Sciences

Éditeur : Springer Science and Business Media LLC

Auteurs : Gergely Ferenc Lendvai; Peter Mezei; Anett Pogacsas